Bırakma Rehberi
Karar gününden ilk yıla ve sonrasına: bu süreçte neler olabileceğini, hangi adımların işe yarayabileceğini ve nereden destek alabileceğini bir arada topladık.
Bir sonraki adımın
Şu an nerede olduğundan başla.
Hazırlanıyor, ilk günleri geçiriyor ya da yeniden deniyor olabilirsin. Sana uygun başlığı seç; her adım Bilgi Merkezi’ndeki kısa yazılara açılır.
-
Bırakmaya hazırlanma
Bırakma gününü belirle, sigara düzenini gözlemle, çevreni hazırla ve zor anlar için önceden seçenek oluştur.
Hazırlık ve plan2 dk okuma
-
Bırakma günü
İlk sigarasız günü su, hareket, nefes ve çevre düzeni gibi basit adımlarla daha planlı geçir.
Bırakma Günü2 dk okuma
-
İlk 24 saat
Yoksunluğun neden oluştuğunu, hangi tür belirtiler gösterebildiğini ve geçici bir uyum sürecinin parçası olduğunu anla.
Yoksunluk2 dk okuma
-
İlk hafta
En güçlü tetikleyicilerini, ilk uygulayacağın yöntemi ve ihtiyaç halinde başvuracağın kişiyi önceden belirle.
Kendi kriz planını oluştur2 dk okuma
-
İstek geldiğinde
Ertele • Derin nefes al • Su iç • Dikkatini değiştir: Kriz anında otomatik sigara davranışını kesmek için dört basit adımı sırayla uygula.
4D yöntemi (Delay - Deep breathe - Drink water - Distract)2 dk okuma
-
Tetikleyicilerini tanı
Sigara düşüncesini otomatik başlatan saatleri, duyguları, ortamları ve alışkanlıkları kendin için belirle.
Kendi tetikleyici haritanı çıkar2 dk okuma
-
Yeniden sigara içtiysen
Kayma yaşarsan devam etmeden dur, tetikleyiciyi analiz et, planını güncelle ve sigarasızlığa geri dön.
Kayma sonrası toparlanma planı2 dk okuma
-
Rutini değiştirme
Sigaranın senin için hangi işlevi gördüğünü fark et ve aynı ihtiyaca sigarasız bir karşılık bul.
-
Destek alma
Nikotin bandı, sakız, pastil ve bazı ilaçların bırakma sürecinde destek amacıyla kullanılabildiğini genel hatlarıyla bil.
Destek seçenekleri2 dk okuma
Bırakmadan önce
Bırakma günü geldiğinde her şeyi o anda çözmeye çalışmak zor olabilir. Önceden hazırlık, özellikle otomatik sigara anlarında karar vermeyi kolaylaştırır.
Bırakma gününü belirle
Kendine net bir tarih seç ve o güne kadar tamamlamak istediğin hazırlıkları yaz.
Sigara düzenini kaydet
Hangi saatte, hangi duyguyla, kimlerle ve hangi ortamda sigara içtiğini birkaç gün gözlemle. Bu kayıt, en güçlü tetikleyicilerini görmene yardımcı olur.
Çevreyi düzenle
Ev, araç ve iş yerindeki paket, küllük ve çakmak gibi sigarayı hatırlatan nesneleri kaldır. Kahve, yemek sonrası veya iş molası gibi güçlü eşleşmeler için yeni bir davranış seç.
Destek iste
Yakın çevrene bırakma kararını söylemek ve özellikle ilk günlerde sigara teklif edilmemesini istemek süreci kolaylaştırabilir.
Zor anlar için
İstek geldiğinde ne yapacağını önceden seçmek, kriz anında daha az karar vermeni sağlar.
Ertele
İstek geldiğinde hemen harekete geçmek yerine sigara kararını birkaç dakika ertele.
Derin nefes al
Yavaş ve kontrollü nefesle bedensel gerginliği azaltmaya odaklan.
Su iç
Birkaç yudum su, otomatik sigara davranışının arasına basit bir ara hareket koyabilir.
Dikkatini değiştir
Bulunduğun ortamı değiştir, kısa yürüyüş yap, birini ara veya zihnini başka bir işe yönelt.
Vücudunda neler değişir?
İlk dakikalardan uzun vadeye, sigarayı bırakmanın genel sağlık kazanımları.
Uygulamanın sağlık hedeflerinden seçildi; WHO, NHS ve CDC kaynaklarıyla karşılaştırıldı. Süreler genel bir çerçevedir; kişisel sağlık durumuna göre değişebilir.
10 sağlık dönüm noktasını gör
- 20 dakika
Nabız ve kan basıncı normale dönmeye başlar.
İlk değişimler, son sigaradan sonraki dakikalarda başlayabilir.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) - 12 saat
Kandaki karbonmonoksit seviyesi normal aralığa döner.
WHO’nun genel zaman çizelgesinde bu değişim 12 saat civarında yer alır.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) - 48 saat
Tat ve koku alma duyuları iyileşmeye başlayabilir.
NHS, ilk iki günde tat ve koku duyularındaki toparlanmaya dikkat çeker.
NHS · Better Health - 72 saat (3 gün)
Bronşlar gevşer; nefes almak kolaylaşabilir.
NHS bu değişimi 72 saat civarındaki genel kazanımlar arasında sayar.
NHS · Better Health - 2 hafta
Kan dolaşımında iyileşmeler görülebilir.
Bu kazanımlar WHO’nun zaman çizelgesinde 2–12 haftalık dönemde yer alır.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) - 1 ay
Öksürük ve nefes darlığı zamanla azalabilir.
WHO bu değişimleri 1–9 aylık bir dönem içinde ele alır.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) - 3 ay
Akciğer fonksiyonları gelişebilir; solunum şikâyetleri azalabilir.
NHS bu kazanımları 3–9 aylık dönemde açıklar; değişim tek bir tarihe bağlı değildir.
NHS · Better Health - 1 yıl
Koroner kalp hastalığı riski yaklaşık yarıya iner.
WHO’nun verdiği bu karşılaştırma, sigara içmeye devam eden birine göredir.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) - 10 yıl
Akciğer kanserinden ölüm riski yaklaşık yarıya iner.
NHS’nin genel zaman çizelgesindeki karşılaştırma, sigara içmeye devam eden birine göredir.
NHS · Better Health - 15 yıl
Koroner kalp hastalığı riski, sigara içmeyen birinin riskine yaklaşır.
CDC bu değişimi yaklaşık 15 yıl sonra görülen uzun vadeli kazanımlar arasında sayar.
CDC · Sigarayı bırakmanın faydaları
Kaynaklar: Dünya Sağlık Örgütü (WHO) · NHS · Better Health · CDC · Sigarayı bırakmanın faydaları
Yolculuk Haritası
Uygulamadaki Yolculuk Haritası süreci 12 aşamaya ayırır. Aşağıdaki dizinde bu aşamaları görebilir, ilk günler için herkese açık yazılara geçebilirsin.
Uygulamadaki 12 aşamayı gör
- Karar0. Gün
- Detoks1–3 Gün
- İlk Zafer3–7 Gün
- Yeniden Başlangıç1 Hafta
- Dayanıklılık2 Hafta
- Alışkanlık Kırma1 Ay
- Nefesi Geri Alma3 Ay
- Güçlenme6 Ay
- Yeni Kimlik1 Yıl
- Kalıcı Değişim5 Yıl
- Büyük Dönüşüm10 Yıl
- Özgürlük15 Yıl
Bu aşamaların her birinde neler olduğu, nelere dikkat etmen gerektiği ve hangi düşüncelerin tuzak olabileceği uygulamadaki Yolculuk Haritası’nda anlatılıyor.
Bilgi Merkezi’ndeki tüm yazılar
Bilgi Merkezi baştan sona okunacak şekilde sıralandı. Her bölüm bir önceki bölümün üzerine kurulur.
3 bölümdeki 29 yazıyı gör
Bölüm 1
Hazırlık ve İlk Günler
Bölüm 2
Sigarasız Hayatı Kalıcı Hale Getirmek
- Nikotin gitti; neden hâlâ sigara isteyebilirsin?
- Tetikleyicilerini yeniden yaz
- Sigarayla ilgili düşüncelerini yeniden değerlendir
- Sigaranın bıraktığı boşluğu neyle dolduracaksın?
- Doğal ödülleri yeniden güçlendir
- “Bırakmaya çalışıyorum”dan “Ben sigara kullanmıyorum”a
- “Artık kontrol edebilirim” düşüncesine dikkat
- Sigarasız yaşam kontrol listesi
- Sigarasız Hayatı Kalıcı Hale Getirmek: Bölüm Özeti
Bölüm 3
Sigara İsteğini Yönetmek ve Nüksten Korunmak
- İstek (craving) nedir?
- İstek bir dalga gibi yükselir ve azalır
- İstek dalgasını izleme (urge surfing)
- 4D yöntemi (Delay - Deep breathe - Drink water - Distract)
- Tetikleyiciye gelmeden plan yap
- Kayma (lapse) ve nüks (relapse) aynı şey değildir
- “Bir hata her şeyi bozdu” tuzağı
- Kayma sonrası toparlanma planı
- Kendi kriz planını oluştur
- Sürecini düzenli olarak gözden geçir
- Sigara İsteğini Yönetmek ve Nüksten Korunmak: Bölüm Özeti
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Kişisel sağlık durumun için bir sağlık profesyoneline danış.